ANALİZ - 2025’TE UKRAYNA SAVAŞI: DEĞİŞENLER VE SABİTLER

HABER TARİHİ: 29 Ocak 2026

1071 Kişi okudu

2025’TE UKRAYNA SAVAŞI: DEĞİŞENLER VE SABİTLER

Oğuzhan FERMAN

Araştırmacı – Doktora Öğrencisi

ORCID: 0009-0004-0209-6234

Şubat 2026’da Ukrayna’daki çatışmalar dördüncü yılını tamamlamış olacak. Bahar aylarında bıraktığımız noktada Trump’ın zorlamasıyla geçici bir ateşkes yapılmış ve Amerikalılar iki tarafla bilahare görüşmeler gerçekleştirmişti. Bu süreçte Batı Bloku olarak adlandırılan ABD-Avrupa ittifakında ihtilafların ve eşgüdümsüzlüklerin ortaya çıktığı gözlemlenmişti. 2025 Yaz’ında başlayan Rus taarruzunun öncelikli hedefi önemli bir ikmal merkezi olarak kabul edilen Pokrovsk şehrini düşürmekti. Ruslar bununla birlikte farklı sektörlerde de ilerleme kaydedecek şekilde genel bir taarruz icra etti. Sonbaharda ise mevsim şartları gereği cephedeki gelişmeler yavaşladı ve askerî açıdan cephe ötesindeki operasyonlar öne çıkmaya başladı, sene sonuna geldiğimizde ise bilhassa diplomasi ve siyaset trafiği ve de bilanço hesaplamaları gündemin önemli bir kısmını işgal etmeye başladı.

Elinizdeki rapor, bilhassa sonbaharla birlikte ortaya çıkan bazı dikkat çekici gelişmelere dayanarak yukarıda çizilen çerçevenin hatlarını belirginleştirmeyi ve bu sayede savaşın seyrine dair bazı çıkarımlar yapmayı hedeflemektedir. Bu gelişmelerden en kapsamlısı sonbaharda alevlenen Belçika’daki Rus varlıkları meselesidir. Zira, Ekim ayının sonunda başlayan tartışmaları Belçika semalarında görülen İHA’lar izlemiş, paranın akıbetine yönelik tartışmalar Aralık ayı ortasına kadar sürmüştür. Bu tartışmalar ayrıca Avrupa Birliği’nin içindeki ihtilafları da körüklemiştir. İlaveten, aynı dönemde ABD önce 28-maddelik bir barış planı sonrasında ise bir Ulusal Güvenlik Stratejisi belgesi ileri sürmüştür. Bu durumu Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenski’nin Avrupalı liderlerle bir araya gelmesi ve Avrupa ile Ukrayna’nın karşı-planları takip etmiştir. Nihayetinde 2025 yılının en göze çarpan değişiklikleri Trump hükümetinin diplomatik zafer arayışı, bunun Amerika tarafının beklenmedik tekliflerini beraberinde getirmesi ve nihayetinde Batı İttifakı’nın eski eşgüdümünü yitirip istikrarsızlaşmasıdır. Yılların değiştiremediği şey ise savaşın (bilhassa yaz aylarında) tüm kıyıcılığıyla tarafları yıpratmasıdır. Lakin bu yıpranmışlık da en başta Trump kaynaklı olmak üzere beklenmedik diplomatik teklif ve hamlelere giden yolun taşlarını döşemektedir.

YAZ SAVAŞI – 2025

Şubat 2022’de icrasına başlanan “özel askerî harekatta” Kiev Hükümeti’nin düşmeyeceği anlaşılınca ve farklı yönlerden eşzamanlı olarak Ukrayna topraklarına giren Rus ordusunun ele geçirdiği topraklar Ukrayna ordusu tarafından geri alınmaya başlanınca savaşın esas stratejisi Ruslar açısından netleşmiş oldu. Buna göre Ukrayna’nın doğusundaki –ikisi zaten 2014’ten beri ayrılık iddiasını sürdüren Donetsk ve Luhansk, diğer ikisi de Ukrayna’nın doğu sınırını teşkil eden diğer iki bölge olan Herson ve Zaporojiya olmak üzere– dört bölgenin Eylül 2022’de düzenlenen referandumların ardından Rusya’ya katıldığı ilan edilmişti.1 Öte taraftan Ukrayna Ordusu 2022 ve 2023’te düzenlediği yaz taarruzlarında dört bölgede de ilerlemeler kaydetmişti. Ruslar bunun üzerine evvela cephedeki durumu stabilize etme ve sonrasında taarruzla Ukrayna ordusunun bu bölgelerde elinde tuttuğu toprakları “özgürleştirme” stratejisi benimsedi. 2023 sonbaharından itibaren cephedeki genel temayül Ukraynalıların sert mukavemetine rağmen ağır bir Rus ilerleyişi olmuştur. Rus ordusu bu hedeflerine cephenin en kuzeyindeki Luhansk bölgesinde neredeyse ulaşmışken diğer üç bölgede ise hedefinden çeşitli noktalarda yaklaşık 30-70 km mesafe uzaklıktadır. Genel olarak Luhansk bölgesinin %95’ten fazlasını, diğer üç bölgenin ise %70-75 dolaylarında toprağının Rus kontrolü altında olduğu belirtilmektedir.2

Ukrayna Silahlı Kuvvetleri genel taarruz düzenleme fikrinden vazgeçtikten sonra bilhassa enerji altyapısı ve petrol rafinelerine yoğunlaşacak şekilde İHA’larla saldırılar düzenlemiş, sabotaj ve suikast hamleleri ve kuzeyde Rusya’nın Kursk bölgesine girerek yeni bir cephe açmak şeklinde ana cepheden dikkati dağıtacak faaliyetler yürütmüştür, Rusya ise 2024-25 Kış’ında işgal edilen topraklarını kurtardıktan sonra kuzey sınırından da Ukrayna topraklarında ufak ilerlemeler gerçekleştirmiş ve Harkov şehrini gerek topçu ateşiyle gerekse de gelecek bir taarruz için hedef alabilecek şekilde pozisyon almayı amaçlamıştır. 2025 İlkbahar’ı itibarıyla Rusya, Ukrayna’nın ana cepheden dikkatleri dağıtacak hamlelerini büyük ölçüde savuşturmuş ve sert geçmesi öngörülen bir yaz taarruzuna hazırlanmaya başlamıştı. Rus tarafının sayı üstünlüğü ve Ukrayna hatlarının fazla gerilmiş olmaktan ötürü boşluklarının olması, ayrıca Rusya’nın cephe arkasındaki ikmal yollarını daha etkili vurup bağlantıları keserek bu boşluklardan istifade etmesini sağlayacak bir İHA doktrini geliştirmesi ve motosiklet kullanımına dayanan ufak ve mobil kabiliyeti yüksek Şok Birlikleri sayesinde Rusya açısından genel bir taarruz muhtemel görülmüştür. Öte taraftan bu taarruzun ana hedefi olarak Pokrovsk ve Konstantinivka şehirleri öne çıkmıştır.3

2025 Yaz taarruzunda Rusya, Pokrovsk kentinin hem etrafında ilerlemeler kaydederek kuşatma harekâtına girişmiş hem de şehir merkezine doğru sızma harekâtları düzenlemiştir. Ayrıca Pokrovsk şehrinin hemen doğusunda tahkim edilmiş başka bir meskûn mahal olan Mirnohrad da Pokrovsk tarafındaki ilerlemeler ile kuşatılmış olup Pokrovsk’un düşmesi hâlinde buradaki tazyik de artacaktı. Öte taraftan Rus ilerlemeleri sonbaharın başlaması itibarıyla kamuoyu nezdinde yaratılan heyecan kadar muazzam değildi, zira bilhassa Batılı kaynakların beklentisi daha yüksekti. Pokrovsk şehri üç taraftan kuşatılmış ve belli bir oranda Rus ordusu tarafından ele geçirilmiş olsa da yaz aylarındaki taarruzda şehir tamamen ele geçirilmemişti.4 Rus ordusunun Kupyansk’ı tamamen kontrol altına aldığını ilan etmesi için Kasım ayını,5 Pokrovsk için ise Aralık ayını beklemek gerekecekti.6 Öte taraftan Ukrayna ordusu, Rusya’nın açıklamasının hemen akabinde Kupyansk şehri için karşı-taarruz başlatmış ve şehri geri aldığını Zelenski’nin şehir içinde çektiği video ile ilan etmiştir.7 Ayrıca Pokrovsk ve Mirnohrad bölgelerinde hâlen çatışmalar sürmektedir.8

ZAPAD-2025: AVRUPA SEMALARINDA İHALAR

“Zapad” yani kelime anlamıyla “Batı” tatbikatı, Rusların dört senede bir düzenledikleri dört büyük askerî tatbikatından biridir ve Rusya’nın Batı coğrafyasında karşılaşacağı senaryolara yönelik düzenlenir. Bu tatbikatları önemli kılan bir husus ise Rusya’nın 21. yüzyılda giriştiği iki önemli askerî harekâtın tatbikatları takiben gerçekleşmesi ve tatbikat vesilesiyle bölgeye nakledilen birlik ve mühimmatların da savaşta kullanıldığı mütalaasıdır. Ruslar, bu dört büyük tatbikattan Kavkaz (Kafkas) tatbikatını 2008 Yaz’ında düzenledikten sonrasında Ağustos ayında Gürcistan Savaşı yaşanmıştır.9 Bundan yaklaşık dört yıl önce Eylül 2021’de gerçekleşen Zapad-2021 tatbikatında da Rusların Ukrayna Savaşı için yığınak yaptığı iddia edilmektedir.10 Tatbikatı takiben Şubat 2022’de Ruslar, Ukrayna’ya yönelik “Özel Askerî Harekât” başlatmıştı.

Bu sebeple dört yıl sonra 12-16 Eylül tarihleri arasında Zapad-2025 tatbikatının düzenlenmesi bölgedeki gerilimi –daha ziyade Avrupa ve NATO sınırları tarafında yoğunlaşacak şekilde– artırdı. 2021’deki tatbikata yaklaşık 200 bin askerî personelin katıldığı biliniyor. 2025’teki tatbikat için ise medya kaynakları sayı hususunda ihtilafa düşmüştür. Birçok kaynakta tatbikata 13 bin askerin katıldığı beyan edilse de,11 bu rakam daha ziyade Belarus’un tatbikata göndermeyi planladığı rakamla örtüşmektedir.12 Eylül ayında Deutsche Welle’nin Türkçe servisine göre Alman Genelkurmay’ı 30 bin kadar personelin bu tatbikata katılmasını beklediklerini ifade etmişti.13 Tatbikatın son gününde ise Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, yaptığı açıklamada 41 farklı poligonda düzenlenen tatbikata 100 bin asker ile 333’ü hava ve 247’si deniz aracı olmak üzere 10 bin ünite vasıta ve silah sisteminin katıldığını; 25 farklı ülke delegasyonunun tatbikatta bulunduğunu, bunlardan 16’sının delegasyon ve 6’sının da tatbikata katılmak üzere birlik gönderdiğini ifade etti.14 Tatbikata delegasyon gönderen ülkeler arasında NATO üyesi olan üç devlet vardı: Türkiye, Macaristan ve ABD.15

Zapad-2025 tatbikatı öncelikle Eylül ayında Baltıklar ve Doğu Avrupa bölgesinde askerî tatbikat yoğunluğunu tetiklemiştir. Rusya’nın tatbikatının yanında ve bazıları da misilleme olmak üzere şu tatbikatlar düzenlenmiştir: Tarassis-2025, Quadriga-2025 ve Thunder Strike ve Iron Defender-25.16 İkinci husus Zapad-2025 tatbikatlarında orta-menzilli Oreshnik füze sisteminin ve buna bağlı olarak nükleer silahların evvela kullanımına yönelik bazı tatbikatların gerçekleştirileceğinin ve sonrasında bu sistemlerden Belarus’a konuşlandırılacağının açıklanmasıdır. Bu durum Batı tarafında bir infial uyandırmıştır. Öte taraftan tatbikatta kriz yaratacak bir hadise vuku bulmamıştır. Uzun süre muallakta bırakıldıktan sonra Oreshnik füzesi başta olmak üzere füze ve nükleer silahların tatbikatta “elektronik olarak ateşlenmek suretiyle” yer bulduğu açıklanmıştır.17 Nitekim Alman Dış İlişkiler Konseyi’nin hazırladığı raporda, bu ihtimalin masaya konması ve medyada dillendirilmesi Rus “enformasyonel caydırıcılığın bir unsuru” olarak değerlendirildi.18 Üçüncü olarak ise tatbikatlarla simültane başlayan bir olay ki o da Avrupa semalarında rastlanan ve ilk başta kimliği tespit edilemeyen İHA’lardır. Bu İHA’ların ilki 9-10 Eylül tarihlerinde Polonya semalarında görülmüştür. Daha sonrasında 19 Eylül günü Estonya havasahasını Rus savaş uçakları ihlal edecek; 22 Eylül günü Danimarka, 25 Eylül’den itibaren Almanya’da ve Ekim ayıyla birlikte birkaç defa Belçika’da İHA’lar tespit edilecektir.19 Öte taraftan ileride izah edileceği üzere İHA konusundaki en dikkat çekici krizi Rus varlıkları meselesinin gölgesinde Kasım ayında Belçika yaşayacaktır.

RUS VARLIKLARI MESELESİ: AVRUPA’NIN JEOPOLİTİKLEŞMESİ

Şubat 2022’de çatışmalar başladığında Avrupa Birliği’nin uyguladığı yaptırımlardan biri Rus Merkez Bankası’nın Avrupa’da bulundurduğu 200 milyar avroyu aşan meblağdaki döviz rezervini dondurmak olmuştu. Meblağ savaş öncesinde paranın tutulduğu yerde, Rus Merkez Bankası ile anlaşmalı Belçika’daki Euroclear adlı finans kuruluşunun kasalarında akıbetini beklemektedir. Mayıs 2024’te Avrupa Zirvesi’nin (European Council)20 aldığı karara göre 200 milyar avronun işletilmesinden gelen yıllık faize Ukrayna’ya verilen zararın karşılığında el konulması kararı alınmıştı. Yılda yaklaşık 3 milyar avro tutan bu faiz, böylece Ukrayna’nın uluslararası finans kuruluşlarından yüklendiği 50 milyar avroyu aşan borcunu ödemekte kullanılmaya başlandı. Lakin aralarında 21. Yüzyılda Kapital kitabıyla dünya çapında üne kavuşmuş Prof. Thomas Piketty’nin de olduğu bir grup ekonomist Le Monde gazetesine yazdığı açık mektupla ana paraya da el konulması yönünde bir çağrıda bulundu.21

Öte taraftan Rus varlıklarına el konulmasına yönelik tartışmaları hararetlendiren olayların Donald Trump’ın Ocak 2025’te ABD Başkanlığını devralmasının akabinde başladığını söylemek mümkün. Trump’ın Avrupa’yı müstakil bir aktör olarak görmeyip sadece ABD, Ukrayna ve Rusya arasında üçlü bir barış müzakereleri süreci yürütmesi, bu esnada hem Ukrayna ve Zelenski’yi hem de Avrupa’yı hor gören bir tutum takınması (veya Avrupa’nın bu izlenime kapılması) Avrupa için yeni bir jeopolitik dönüşümün muharrik sebebi olarak ileri sürülmektedir. Bu jeopolitik dönüşüm aktif silahlanma ve Amerikan nükleer şemsiyesine alternatif olarak Avrupa’nın nükleer güçlerine dayanan yeni bir şemsiye tesisi ile Avrupa’nın stratejik özerkliğini sağlama hedefi gütmektedir. Esasen iktisadi gücün bir unsuru gibi gözükse de 210 milyar avroluk Rus varlıkları meselesi Avrupa Birliği tarafından yine bu bağlamda öne çıkarılmak istenmektedir, zira bu paranın kaderi resmî açıdan sadece Avrupa’nın elindedir ve bu durum hem ateşkes sürecinde hem de jeopolitik olarak sadece Avrupa’ya ait önemli bir manivela olarak kullanılmak istenmektedir.22 Nitekim 3 Mart günü aralarında Lech Walesa, Orhan Pamuk ve Joseph Stiglitz’in de olduğu 140 Nobel ödülü sahibinin imzasını taşıyan bir açık mektup bu paraya el konulması çağrısında bulunmuştur.23

Tasvir edilen bu büyük stratejik dönüşümün her veçhesi aynı desteği görmediği gibi Macaristan Başbakanı Viktor Orban başta olmak üzere izlenecek bu siyasetin kilometre taşı olan Ukrayna Meselesi’ne dair itirazları olan aktörler ve hükümetler de vardır. Avrupa’nın üç büyük devleti –Fransa, Almanya ve İngiltere– ve AB bürokrasisi ise genel olarak Avrupa’nın jeopolitikleşme sürecini ilerletme taraftarıdır. Yine de Rus varlıkları meselesinde hem hükümetler hem de kamuoyları nezdinde fikir farklılıkları mevcuttur.24

Ayrıca Avrupa Birliği’nin hukuki işleyişi de Rus varlıklarına yönelik izlenen siyaseti çetrefilli kılmıştır. Zira, 2022’den itibaren varlıkların dondurulması bile her yeni yaptırım paketiyle birlikte altı ayda bir yenilenmesi gereken bir karar olmuşken aynı zamanda herhangi bir üye devlet tarafından veto edilmeye de açıktı. Macaristan ve Slovakya gibi ülkelerin Ruslara meyleden tutumuyla veto haklarını kullanma ihtimali bu rutini bile sancılı kılmaktaydı.25 Bu durum ise ilerleyen bölümlerde işleneceği üzere ancak 12 Aralık 2025 tarihinde alınan “daimi dondurma” kararıyla çözülecekti.26

AB üyesi ülkelerin banka ve finans kuruluşlarında korunmakta olan bu varlıklara el koyma meselesi ise son tahlilde hükümetlerin kendisine bırakılmıştır. Yine de Avrupa Birliği bu meselede hem bir platform hem de bir aktör olma hüviyetini haizdir. 200 milyar avronun çok büyük bir bölümü Belçika’da Euroclear tesislerinde tutulduğu için AB mekanizmalarının ve diğer hükümetlerin Belçika hükümetini ikna etmesi gerekmektedir. Belçika hükümeti ise meseleye soğuk yaklaşmaktadır, zira bu kararı alması hâlinde Rusya’nın uluslararası hukuktaki temel muhatabı Belçika hükümeti ve Euroclear olacaktır. Belçika hükümeti bu durumu ileri sürerek riskin ancak bütün Avrupa başkentleri tarafından paylaşılması ve ortak bir karara dönüştürülmesi durumunda bu karara sıcak yaklaşabileceklerini ifade etmektedir. Belçika’nın çekincelerini paylaşan veya Belçika’nın bir karara mecbur edilmemesi gerektiğini savunan başka ülkeler de vardır. Euroclear ise bir finans kurumu olarak müşterisi olan Rusya’nın mülkiyet haklarını korumaktan yanadır ve yaptırımlardan çekinmektedir, öyle ki bu plana Belçika hükümeti ve Euroclear hiçbir zaman destek vermemesine rağmen Rus Merkez Bankası Moskova’da Aralık ayında Euroclear aleyhine bir dava açacak ve ilk duruşması 16 Ocak 2026’da görülmeye başlanacak ve dava bahar aylarına ertelenecekti.27

Nitekim 23 Ekim’de bu gelişmelerin ışığında Brüksel’de toplanan AB Zirvesi’nde Rus varlıklarından Ukrayna için 140 milyar avroluk bir paket hazırlama projesi ele alındı lakin Avrupalı liderler Belçika hükümetini ikna edemedi. Bu paket bir kredi hüviyetini haiz olmakla birlikte Rusya, Ukrayna’da verdiği zararı tazmin etmeyi kabul etmediği sürece geri ödenmesi gerekmeyecekti.28 Rus varlıklarını ve Ukrayna’ya kredi paketini gündeme taşıyan esas mesele analizlere göre Ukrayna’nın 2026 yılının ilk aylarında mevcut kaynaklarını tüketeceği, savaşı sürdürmek ve idari fonksiyonlarını icra edebilmek maksadıyla ek finansmana ihtiyacı olacağı sonucuna varılmasıydı. Öte taraftan IMF de açıklayacağı 8 milyar dolarlık paket için Ukrayna’nın mevcut ekonomik durumundaki belirsizliği gerekçe göstererek ayak diremekteydi. IMF’nin paketi büyük bir miktar olarak görülmese de takındığı tutum sermayesini Ukrayna’da değerlendirmek isteyen yatırımcıya göndereceği sinyal açısından önemli görülmekteydi. 140 milyar avroluk paket ise bu minvalde Ukrayna açısından evvela IMF nezdinde büyük bir güvence olarak ele alınmıştı.29 Birçok AB üyesi devlet, doğrudan kendileri üzerinden veya Avrupa Birliği yoluyla borç üstlenip Ukrayna’nın ihtiyacını karşılamakta belli bir hevessizlik gösterdiği için kolay yol olarak hazır ve âtıl hâldeki Rus parasının kullanılması bu bağlamda öne çıkan bir çözüm yolu olmuştu.30 Zira, Avrupa Birliği üzerinden Ukrayna namına malî bir hamle yapabilmek için ayrıca AB’nin yedi yıllık bütçesinde de değişikliğe gitmek gerekliydi, ki bu kararı hem kararsız devletlerden hem de Ukrayna siyasetine doğrudan muhalif olan Macaristan ve Slovakya (ki buna yeni hükümetiyle Çekya da eklenecekti) gibi devletlerden veto almadan çıkartmak zor gözükmekteydi.31 İlaveten 140 milyar avroluk bu paketin Ukrayna’ya Avrupa’dan silah alacak şekilde kullandırılabilirse yeniden alevlendirilmesi hedeflenen Avrupa savunma sanayiine (ve tabii ki Avrupa ekonomisine) ticarî açıdan da olumlu yansıma ihtimali mevcuttu.32 23 Ekim’deki zirvede bir sonuca varılamaması üzerine hem gelecek yaptırım paketini tartışmak hem de varlıkların akıbeti meselesi 18-19 Aralık tarihlerinde düzenlenecek bir sonraki Avrupa Zirvesi’ne bırakıldı.33

BASKI ALTINDA BELÇİKA: İHA’LARIN VE VARLIKLARIN GÖLGESİNDE

Belçika’nın bu iki tartışmanın gölgesinde Ekim ve Kasım aylarını geçirdiği söylenebilir. Belçika haber ajansları ülke semalarında gezinen İHA’ları ilk kez 3 Ekim’de haberleştirmişti. İlerleyen günlerde Rusya’nın Brüksel Büyükelçisi Denis Gonçar’ın gayet kamusal bir şahsiyet hâline geldiğini söylemek mümkün. Büyükelçi 14 Ekim günü verdiği demeçte Belçika’nın 34 milyar avroluk büyük bir silahlanma paketi hazırladığını, bu paketin içinde bir fırkateyn; Patriot, SAMP/T, NASAMS, Skyranger, Piorun gibi çeşitli hava savunma sistemleri; helikopterler; zırhlı personel taşıyıcıları ve kamyonlar; SkyGuardian MQ-9B model başta olmak üzere 2000 kadar da İHA’nın yer aldığını ifade etti. Ayrıca eskiyen F-16’ları yenilemek maksadıyla F-35 filosunun 45 uçağa kadar çıkarılacağını ve F-16’ların ise Ukrayna’ya verileceğini söyledi. Böylesine hacimli bir silahlanma paketini kabul ettirmek maksadıyla ülke medyasında “Rus tehdidi ve İHA’lar” söyleminin köpürtüldüğünü iddia ederken, ülkenin savunma bakanı Theo Francken’i de “baş lobici” olarak suçladı. Rus varlıklarına el konma teşebbüsünü “hırsızlık” olarak tanımlarken, böyle bir karar alındığı takdirde Rusya’nın “misliyle karşılık vereceğini” belirtti.34

Meseleyi söylem düzeyinde tırmandıran olay ise Belçika Savunma Bakanı Theo Francken ile Moskova arasındaki atışmalar esnasında Francken’in “bize saldırı olduğu takdirde Moskova’yı yok ederiz” minvalindeki açıklaması oldu. Bunun üzerine Ruslar “Moskova’yı yok ederiz” ifadesi üzerinden Francken’i tehdit etme, ırkçılık ve saldırganlıkla itham edip özür talep ederken; Rus hackerlar da bakanın bu sözlerini gerekçe göstererek Belçika altyapısına siber saldırılar gerçekleştirdi.35 3 Kasım günü yaptığı açıklamada Francken ise sözlerinin bağlamından çıkartıldığını ifade etti.36

Bu karmaşayla birlikte 1 Kasım’dan itibaren Belçika semalarında stratejik noktaların etrafında ve ülkedeki yolcu ve ticari hava trafiğini de engelleyecek biçimde İHA uçuşları gözlemlenmeye başladı. Esasında bir ay öncesinde Danimarka ve Almanya semalarında hava trafiğinin aksamasına neden olan İHA uçuşları esnasında Belçika semalarında da İHA’lar gözlemlenmişti lakin bu sefer Belçika hava trafiğini de etkileyecek şekilde oldu. 6 Kasım günü Saksonya Eyaleti Şansölyesi’nin uçağı tehir etti. Franken de bu İHA uçuşları sebebiyle hükümetin, NATO’nun 4. Maddesini aktive etme niyetinde olduğunu söyledi, ki bu madde üye devletlerden birinin tehdit algılaması durumunda güvenlik maksadıyla istişare etmek üzere toplantı düzenleme hakkını öngörür.37 9 Kasım’da İngiltere, Belçika’ya destek maksadıyla miktarı açıklanmayacak şekilde İHA’lara ve benzeri hava saldırılarına karşı sistem ve personel gönderme kararı aldı.38 10 Kasım’da ise nükleer santral etrafında tespit edilen İHA paniğe yol açtı. Ayrıca Belçika Dışişleri Bakanı’nın Latin Amerika’da düzenlenen zirveye yapacağı uçuş tehir ettirildi. Bakan zirveye bir gün geç katıldı, ancak kapanış konuşmasını yapabildi.39

Yaşananların ironik tarafı, Belçika semalarında gözlemlenen bu kadar İHA’dan hiçbirinin düşürülememesi oldu. Bunun üzerine Rus tarafı olayın kurgu olduğu, gerçek aktörün kim olduğunun belli olmadığı ve düşmanlık yapıldığı savını ileri sürdü. Ayrıca ileri sürülen bir önemli husus daha da şuydu ki geçen yıl Belçika semalarında tespit edilen İHA vakaları sayısı ile 2025 senesinde tespit edilen vaka sayısı arasında hemen hemen hiçbir farkın olmamasıydı.40 Öte taraftan Eylül ayından itibaren gözlemlenen İHA vakalarında –en başta Polonya havasahasında olmak üzere– birkaç İHA düşürülmüş ve bunların Rus menşeli olduğu açıklanmıştı. Bu dönemde ayrıca Estonya havasahasının da Rus savaş uçakları tarafından ihlâl edildiği de açıklanmıştır.41 Aralık ayında Karadeniz’de Türk gemilerinin İHA saldırısına maruz kaldığı ve ayrıca birkaç defa Türkiye semalarında tespit edilip düşürülen İHA’ların da Rus menşeli olduğu iddiası kamuoyuna yansısa da resmî kaynaklar herhangi bir tarafı itham etmekten ziyade güvenliğin sağlanmasına yönelik çağrı ve çalışmalarını sürdürmektedir. ISW düşürülen bu İHA’ların Avrupa ile Rusya arasındaki mücadelede “sıfırıncı faza” delalet ettiği yorumunda bulunmaktadır, ki bu fazda aktif bir savaştan ziyade “müstakbel bir NATO-Rusya savaşının enformasyonel ve psikolojik zemini atılmaktadır.”42 İlaveten bu esnada İHA’ların çok ucuz maliyetle üretildiği, buna karşılık İHA’ları düşürmekte kullanılan yöntemlerin (savaş uçağı havalandırmak veya İHA’ları tespit etmeyi başarabilecek önleyici hava savunma sistemlerini devreye sokmak veya roketatar sistemlerini kullanmak) çok yüksek maliyetli olmasıyla bu yıpratma mücadelesinin ekonomik boyutunda da bir kâr-zarar asimetrisi yakalanmıştır.43

ÇÖZÜM ARAYIŞLARI: ABD-RUSYA’NIN 28 MADDELİK TEKLİFİ

Kasım ayı savaşın masada kazanılmasına yönelik diplomatik tasarı ve teşebbüsleriyle, tüm bunlara rağmen ayrıca cephede de bazı gelişmeleriyle öne çıktı. Bu gelişmelerin medyaya yansıması ise muhatap olacak tarafa yönelik alarmist bir çerçeveyle sunuldu. Avrupa Birliği’nin 200 milyar avroyu aşan Rus varlığından Ukrayna için 140 milyar avroluk paket hazırlama projesi, bu minvalde Belçika’nın hem Avrupa Birliği hem de Rusya nezdinde aktör hâline gelmesi ve yaşadığı sıkışık vaziyet, Ukrayna’nın 2026 yılındaki olası mali durumu yukarıda ana noktalarına değindiğimiz ve gündemi belirleyen önemli gelişmelerdi.

Ukrayna için alarm çanlarını çalacak başka bir haber de Cumhurbaşkanı Zelenski’nin yakın kadrosuna yönelik açılan ve kadroların değişmesiyle sonuçlanacak yolsuzluk soruşturmalarıydı. 12 Kasım günü yolsuzluk soruşturmasına binaen ülkenin bir önceki enerji bakanı ve o dönemki adalet bakanı German Galushchenko ve enerji bakanı olarak halefi olan mevcut enerji bakanı Svitlana Hrynchuk istifa etmek zorunda kaldı. Yolsuzluk soruşturması ayrıca Zelenski’nin seçilmeden önce komedyenlik mesleğini icra ederken kurduğu film şirketi Kvartal 95’e de sıçradı. Şirketteki ortağı olan işadamı Timur Mindich’in, devletin enerji şirketi olan Energoatom’un taşeronlarından 100 milyon dolar para sızdırdığı şüphesiyle asayiş kurumlarının operasyon başlatmasından birkaç saat önce ülkeyi terk ettiği öğrenildi.44 Zelenski’nin yakın iş arkadaşı ve Devlet Başkanlığı Ofisi’nin Başkanlığını ilk günden beri yürüten Anatoli Yermak ise 28 Kasım günü yine yolsuzluk soruşturmaları bağlamında istifa etmek mecburiyetinde kalacaktı.45 Diğer taraftan hemen bu sıralarda, 26 Kasım günü, IMF ve Ukraynalıların yukarıda bahsettiğimiz 8 milyar dolarlık kredi için anlaşma sağladığını da not etmek gerekir, ki bu anlaşma bünyesinde “makroekonomik istikrarı, borç sürdürülebilirliğini ve dış yaşayabilirliği (external viability) sağlamak; enformalite ve yolsuzluk ile mücadele ve yönetişimin geliştirilmesine” yönelik çabalara daveti de barındırmaktadır.46

21 Kasım günü kamuoyuna servis edilen, ABD Ortadoğu özel temsilcisi Steve Witkoff ile Kremlin yetkilisi Kiril Dimitriyev’in hazırladığı 28-maddelik Barış Planı taslağının arkaplanındaki gündem böyleydi. Özetle, bu plan sahadaki mevcut durumu büyük ölçüde dondurmak suretiyle hızlıca barışa ulaşmayı hedeflemekte ve ABD’nin bu süreçte bir şeyler koparacağı bir senaryo sunmaktadır. Nötr olarak bakıldığında barış planı özetle her iki taraf için de birtakım tavizleri içermektedir ve büyük ölçüde mevcut durumun iki tarafa kabul ettirilmesine dayanmaktadır, öte yandan Avrupa ve Ukrayna’nın barış için öngördüğü şartlar an itibarıyla tahakkuk etmediği için Batı’daki beklentileri hiç karşılamamaktadır. Bir ölçüde sahadaki durum Rusya’nın taleplerine daha yakın görülebileceği için ve ayrıca sınırlar konusunda 28-maddelik tasarı Rusya’ya aktüel durumdan biraz daha fazlasını verdiği için teklifin Rusya’nın lehine olduğu yorumları yaygın olarak görülmektedir. Tasarı, Ukrayna’ya da mütekabil bazı tavizler tanıyor gibi yorumlanabilir lakin bu yoruma ancak Ukrayna-Batı perspektifinin dışından bakılırsa ulaşılabilir. Bu altbölümün geri kalanında ise bilhassa CNN’den Matthew Chance ve Nick Paton Walsh’un maddeleri tefsir ettiği haber yazısına yapıcı eleştirel bir perspektiften bakarak 28 maddenin genel bir analiz ve yorumuna girişilecektir.47

Barış anlaşmasının genel temaları özetlenirse en çok ilgi çeken mesele toprak ve sınırların durumudur. Rusya için Ukrayna Savaşı’ndaki öncelikli hedef referandum ile ilhak ettiğini ilan ettiği Ukrayna’nın doğusundaki dört bölgenin tamamının idari sınırlarına kadar ilerlemektir ve bu bölgelerin üçünde sınırlara 30-50 km kadar bir mesafenin kapatılması gerekmektedir. Yirmi birinci madde, 2022 sonrasında savaş ve ihtilaf meselesi hâline gelen Herson ve Zaporijya bölgelerinde cephe hattını sınır olarak kabul ederken 2014’ten beri ayrılıkçılık davası güden Donetsk ve Luhansk bölgelerinin ise tamamen Rusya’ya teslim edilmesini ve Ukrayna Ordusu’nun buradan çıkmasını öngörmektedir. Kırım, Donetsk ve Luhansk bölgelerinin de facto olarak Rusya’ya ait olduğu ABD dahil tüm taraflarca tanınacaktır. Buna mukabil, Rusya, bu beş bölge dışında işgal ettiği toprakları –Ukrayna’nın kuzeyinde kalan ve bilhassa Harkov şehrini tehdit eden cepleri– tamamen terk edecek.

CNN’den Nick Paton Walsh’un yorumuna göre Herson bölgesinde tarafların zaten nehir ile ayrılıyor olması iki taraf için de bir ilerlemeyi zor kılarken aralarında keskin bir sınır tesis etmiştir. Zaporijya bölgesinde böyle bir engelin olmaması ve Rusların görece rahat ilerlediği göz önüne alındığında barış taslağı bu sektörde Ukrayna’yı kayırmaktadır. Öte taraftan savaşın çok çetin geçtiği Donetsk ve Luhansk bölgelerinde Ukraynalıların yaklaşık 50 km uzunluğunda müstahkem bir müdafaa hattı bulunmaktadır, Rus Ordusu bu bölgede büyük kayıplar vermesine rağmen çok yavaş ilerlemektedir. Bu sebeple bu bölgenin terk edilmesi Ukrayna açısından önemli bir tavizken Rusya için de büyük kazanç olarak yorumlanmaktadır. Kırım’da ise durum halihazırda 10 yılı aşkın süredir sabit olduğundan fiili bir değişim öngörülmemektedir.

Saniyen barışın getireceği yeni bölgesel düzen açısından garantiler meselesi: Taslağın ilk maddesinde direkt Ukraynalıların bağımsızlık ve egemenliği garanti altına alınırken, beşinci maddede Ukrayna’ya tatminkâr güvenlik garantilerinin verileceği ifade edilmektedir. İkinci madde Rusya, Avrupa ve Ukrayna arasında imza edilecek saldırmazlık anlaşmasıyla 30 yıldan beri süregelen tüm muğlaklıkların çözülmesini salık vermektedir. Üçüncü madde ise Rusya’nın komşularına saldırmamasına karşılık NATO’nun da genişlemeyeceği yönünde karşılıklı taahhüt ileri sürmektedir. Bu madde bazı diğer maddelerle de tamamlanmaktadır: Yedinci maddeye göre Ukrayna NATO’ya katılmayacağını anayasasına dahil etmeyi kabul ederken, NATO da statülerinde Ukrayna’nın üye olarak kabul edilmeyeceğine dair bir teminat vermeyi kabul edecektir. Buna mukabil olarak on altıncı madde ise Rusya’nın Ukrayna ve Avrupa’ya saldırmazlık siyasetini kanunlaştırmasını salık verir. Öte taraftan, on birinci madde Ukrayna’nın Avrupa Birliği üyesi olmasının önünü açmıştır ve adaylık sürecinde Ukrayna, Avrupa pazarına tercihli erişim hakkına sahip olabilecektir.

CNN’den Nick Paton Walsh ve Matthew Chance ise bu maddelerde şu hususlara dikkat çekmektedir. Bu maddeler, ilk olarak Gürcistan ve Ukrayna için NATO üyelik ihtimalini resmen sona erdirecektir. Halbuki bu mesele 2000’lerin ortasında gündeme oturmuş ve Putin’in Avrupa’yı uyardığı meşhur 2007 Münih Güvenlik Konferansı konuşması ve 2008 Rusya-Gürcistan Savaşı gibi olayları da tetiklemişti. Böylece Avrupa-Rusya ilişkilerindeki gerilim nispeten sabit bir olgu hâline gelmiş ve ilerleyen yıllarda tırmanmaya devam etmişti. ABD’nin barış tasarısı bu çerçevede gerilimi sürdüren bazı iddiaların ve meselelerin önünü alıyor: NATO genişlemeyecek ve Rusya’ya tehdit olmayacak, Rusya saldırmazlık ilan edecek ve Avrupa’ya tehdit olmayacak, Ukrayna ise AB’ye girebilecek ve böylece Rusya da AB’yi bir tehdit olarak ele almayacaktır, ki 2014’te Ukrayna Devlet Başkanı Viktor Yanukoviç’in devrilmesine ve akabinde Kırım’ın ilhakı sürecinin başlamasına sebep olan olay Yanukoviç’in Avrupa Birliği yolunda hükümetlerin uzun vadeli olarak takip ettiği bazı kararları dondurmaya yönelik hamleleri üzerine gelişen Euromaidan protestolarıydı.

Salisen bölgenin ve Avrupa kıtasının yeni güvenlik mimarisi bağlamındaki askerî garantilere bakılabilir. NATO ve Rusya’nın genişlemeyecek olmasının yanında, sekiz ve dokuzuncu maddelere göre NATO ayrıca Ukrayna’da birlik konuşlandırmayacak ve Avrupa jetleri de Polonya’da konuşlu kalacak. Altıncı maddeye göre ise Ukrayna’nın ordusu 600 bin asker ile sınırlandırılacak. Onuncu, yirmi ikinci ve yirmi yedinci maddeler ise ABD’nin garantisine yönelik bazı temel davranışlarını ileri sürmektedir: Eğer ki taraflardan biri bilhassa savaş ve toprak genişlemesine yönelik saldırılar başlatırsa barış anlaşmalarında kendisine sunulan tüm güvenceleri kaybedecek. Rusya yeniden saldırırsa Batı ile ABD ortak bir askerî müdahalede bulunacak ve ayrıca barışın gelmesiyle kaldırılacağı ilan edilen bütün yaptırımlar geri yürürlüğe sokulacak. Ukrayna ise taarruz başlatırsa veya Moskova ve St. Petersburg’a füze saldırısı düzenlemesi hâlinde garantilerini kaybedecek. On sekizinci maddeye göre de Ukrayna imzacısı olduğu “Nükleer Silahsızlanma Antlaşması”na sadık kalmayı ve nükleer bir güç olmamayı taahhüt edecektir.

Çizilen bu şartların her iki tarafa da belli ölçüde tavizler verdirdiği savunulabilir. Ukrayna bugün cephede 800 bini aşkın bir kuvvet tutmaktadır, bu sayı bir ölçüde azalacaktır. CNN’den Matthew Chance ise Rus ordusuna yönelik burada herhangi bir kısıtlamaya gidilmediğinin altını çizmektedir. Öte taraftan iki farklı noktayı da hatırlamak gerekir: İlkin 2022’de çatışmalar başladığında her iki tarafın da askerî kuvveti 150-200 bin civarında idi, ikinci olarak da yine 2022 ilkbaharında İstanbul’da yapılan müzakerelerde Rus tarafının talebi Ukrayna Ordusu’nun 80 bin civarında asker ile sınırlanmasıydı. Yani her iki taraf için de uç noktadaki talepler törpülenmiştir. Bunun haricinde bu maddelerde birtakım komplikasyonlar gözlenmektedir. Mesela, Avrupa jetlerinin Polonya’da konuşlu kalması zaten vakidir ve bilahare zikredilmesine gerek yoktur. Bu durum belki NATO güçlerinin Ukrayna’da konuşlanmasını yasaklayacak sekizinci madde ile beraber düşünülünce aynı durumu hava kuvvetleri ve pilotlar için vurguladığı düşünülebilir. Yine de resmî olarak kamuoyunca bilindiği kadarıyla Ukrayna’ya sadece Batı imalatı savaş uçakları teslim edilmiştir ve bunları Ukraynalı savaş pilotları kullanmaktadır, başka bir devletin hava kuvvetleri savaş meydanında yoktur. Yine füze saldırıları ile ilgili maddede sadece Moskova ve St. Petersburg zikredilerek sınırlanması da ironik olarak “başka şehirler ne olacak” meselesini akla getirmektedir. Keza, CNN muhabirleri Ukrayna’nın nükleer silah edinmeyeceğini dünyadaki hemen her nükleer güç sahibi olmayan devlet gibi çoktan taahhüt ettiği için bu maddenin de totolojik (kendini tekrar eden) bir madde olduğu yorumunda bulunmuşlardır. Yine de bu madde 1993-95 döneminde ABD’nin arabuluculuğuyla Ukrayna’nın Rusya tarafından sınırlarıyla birlikte tanınmasına karşılık ülkesinde Sovyetlerden miras kalmış nükleer cephaneliği Rusya’ya teslim etmesi vakasıyla açıklanabilir. Zira, 2014 sonrası dönemde zaman zaman ulusal ve küresel medyada, Avrupa ve Batı kamuoyunda nükleer silahları teslim etmenin Ukrayna’nın güvenliği açısından bir hata olduğu hayıflanmaları duyulmuştur. Rusya açısından bu retoriğin fiili sonuçlara ulaşması daha en başından engellenmek istenebileceği gibi, ayrıca bu tarz maddelerin zaferi perçinleyen başka hususlar olarak kamuoyuna sunulacağı da düşünülebilir. Nitekim bu, 2014’ten beri Ukrayna’ya yönelik sürdürülen mücadelenin medya ayağında bahis konusu olmuş meselelerdendi.

Son bir tema olarak da bu barış anlaşmasını ve garantileri cazip kılacak diğer iktisadi ve insani teminatları inceleyebiliriz. Bilhassa on iki, on üç ve on dördüncü maddeler Rus varlıkları meselesi başta olmak üzere birçok iktisadi mesele için bir çerçeve çiziyor. Buna göre Ukrayna’nın yeniden inşasının üstlenilmesine mukabil Rusya’ya uygulanan yaptırımlar da kaldırılacak, Rusya hem dünya ekonomisine hem de G8 ülkeleri arasına geri kabul edilecek. Burada ABD her iki tarafla da bilahare iktisadi ortaklıklarda bulunacak: Ukrayna açısından bakarsak ilkbaharda uzlaşılan NTE (Nadir Toprak Elementleri) meselesinin yanında Ukrayna’nın tadilatı ve gelişmesi için yaratılacak çeşitli fonlar tasvir edilirken, Rusya açısından enerji, teknoloji Arktik bölgesi, NTE ve ayrıca Rus varlıkları temelinde geliştirilecek ortak yatırım araçları tasvirinde bulunuluyor. Burada 200 milyar avroyu aşan Rus varlıklarının 100 milyarlık kısmı ABD’nin Ukrayna’yı tamir ve tadil etmek için teşkil edeceği fona aktarılacak, bu fona Avrupa da 100 milyar avroluk bir katkı sağlayacak ve bu fonun yarattığı kârın %50’si ABD’nin olacak. Rus varlıklarından geriye kalan para ise (açıkça bahsedilmese de genel toplama bakarak 100 milyar avroyu aşacak bir meblağ olması gerekir) ortak bir Amerikan-Rus fonunda işletilecek.

Çizilen bu çerçeve, esasen ABD’nin kendi payını ayrıca aldığı bir şekilde iki tarafa dair de dengeleyici bazı hususlar içeriyor. Rus varlıkları meselesinde bilhassa birkaç ilginç husus var. İlkin, CNN’in de belirttiği gibi varlıkların bu şekilde harcanması aslında Rusya’nın kendi mülkiyet hakkından verdiği bir taviz, zira sahibi olduğu paranın tasarrufu katı bir şekilde belirlenmiş oluyor. İkincin, CNN bu paranın Rusya’ya geri dönüşünün sanılandan fazla olacağına dikkat çekmektedir, zira Ukrayna Savaşı’nda ağır yıkım çoğunlukla doğu bölgesindeki cephe hattında kalan yerlerde yaşanmıştır, bu bölgelerin çoğu da fiilen Rus kontrolünde kalmaya devam edecek. Nitekim, Rusya hâlihazırda Kırım başta olmak üzere sonradan bünyesine kattığı toprakları yeniden mamur etme siyaseti gütmektedir. Dolayısıyla Rus varlıklarından Ukrayna için ayrılan 100 milyar avro da Moskova’nın takip edeceği bu siyaset uyarınca harcanmış olacak. Bu açıdan bakıldığında Kiev hükümetinin de fondan istifade etmesi beklense de bu miktarın fazla olması beklenmiyor. Ayrıca Washington arabulucu olarak hem payını alacak hem de paranın nereye ve nasıl harcanacağına dair önemli bir söz sahibi olacaktır.

İktisadi teminatlar açısından son ve müstakil bir husus olarak bu paranın büyük kısmının Avrupa Birliği ve Belçika topraklarındaki Eurobank tesislerinde tutulması; lakin Washington’ın taslakta para için tasarrufta bulunması da Avrupa’nın uzun yıllardır “ekonomik güç” temelinde geliştirdiği jeopolitik güç olma tasavvuruyla tenakuza düşmektedir. Zira, raporun başında da bahsettiğimiz gibi Avrupa Birliği, Rus varlıkları meselesini kendi siyasi manivelası olarak görmektedir. Bu hususta taslağın dördüncü maddesindeki ABD’nin NATO ile Rusya arasında arabulucu olacağı ifadesi bir ölçüde anlam kazanmaktadır. Zira, Matthew Chance’in dediği gibi düz bir bakışaçısıyla ABD zaten NATO’nun en temel üyesi olduğu için ifade ilk bakışta anlamsız gözükmekteydi. Öte taraftan tüm bu çelişik ifadeler gerçek manada Washington ile Brüksel (hem AB hem NATO’nun karargâhı olan) arasında bir ayrı-gayrılık gözetildiği izlenimi yaratmaktadır. Veyahut metnin çok alelacele ve özensiz hazırlandığı söylenebilir, ki yukarıda tartıştığımız diğer komplikasyonlar da bu minvalde değerlendirilebilir, lakin tüm bunlar çok farklı düzeylerde ve ayrışmalara sebep olabilecek yanlış anlaşılmalar üretmektedir.

Ukrayna’yı doğrudan etkileyecek son önemli husus ise yirmi beşinci maddeye göre Ukrayna’nın 100 gün içinde seçimlere gitmesinin öngörülmesidir. Burada evvela Moskova’nın bir süredir ileri sürdüğü “Zelenski’nin 2024’te 5 yıllık dönem süresini tamamlamasına rağmen seçimlere gitmemesinin demokrasiyle bağdaşmadığı” ve dolayısıyla Batı’nın kendisiyle çelişen bir güç ve demokrasi iddiasının sahte olduğu tezinin etkisini görmek gerekir. Ukrayna tarafının buna mukabil tezi “Ukrayna’nın bulunduğu olağanüstü savaş hâlinin seçimleri imkânsız kıldığı” idi. Barışın sağlanmasıyla asgari olarak seçimlerin gerçekleşmesini mümkün kılacak şartların oluşacağı iddia edilebileceği gibi, CNN’deki muhabirlerin yorumu ise normale dönüşün uzun süreceği yönündedir, zira “terhis süreci, seçim sistemindeki reformların yapılması, seçim kampanyasının düzenlenmesi ve ekonomik istikrarın tesisi” gibi işlerin halledilmeden yapılacak seçimler halkın iradesini tam olarak yansıtmayacak veya Rus etkisine çok açık olacaktır. “Böylesi bir anlaşmayı imzalamak zaten seçimi kaybettirir” yorumu da mevcuttur.

AVRUPA’NIN CEVABI: 20-MADDELİK KARŞI-TEKLİF VE ARALIK ZİRVELERİ

Beyaz Saray ve Kremlin temsilcilerinin böyle bir barış taslağıyla ortaya çıkması ve bu süreçte Brüksel’in ve hatta Kiev’in temsilcilerinin olmayışı Avrupa-Ukrayna Bloku’nda çeşitli endişeler uyanmasına yol açmıştır. Teklif aynı zamanda Ukrayna’da her halükârda Zelenski’yi zayıflatacak bir yolsuzluk operasyonunun yürütüldüğü bir dönemde ortaya çıkmıştır. Öyle ki planın iki hazırlayıcısından biri olan Amerikan Özel Temsilcisi Witkoff, planın ortaya çıkmasından Rus meslektaşı Dimitriyev’i mesul gösteren bir twit atmış ve daha sonrasında da silmiştir.48 Planın ortaya çıkmasının akabinde evvela üç büyük Avrupalı güç –Fransa, Almanya ve Brexit’ten sonra kıta siyasetine yeniden dahil olmayı başaran İngiltere– kendi aralarında bu taslağı incelemiş ve düzenlemelerde bulunarak bu taslağın kendi versiyonlarını oluşturmuştur. Nitekim Chatham House’tan Mark F. Cancian ve Maria Snegovaya’nın yazdığı rapor ışığında Avrupa’nın karşı-teklifi ilerleyen satırlarda ele alınacaktır.49

Bu yeni versiyonda evvela “Rusya’nın komşularına saldırmamasına mukabil NATO’nun da genişlemeyeceğini taahhüt eden” üçüncü madde silinmiştir. Ayrıca yine ilişkili olarak “Ukrayna’nın NATO’ya girmeyeceğini hem Ukrayna anayasasına hem de NATO hukuk müktesebatına ekleyen” yedinci madde, “Ukrayna’nın girmesi NATO’da oybirliği olmasına bağlıdır ve şu an böyle bir oybirliği yoktur” şeklinde değiştirilmiştir. Bu değişiklik hakkında Chatham House “Avrupa, NATO’nun karar alma (ve genişleme) sürecine Rusların müdahil olmasına karşı” yorumunu yapmıştır. Diğer taraftan yine de Ukrayna’nın NATO üyeliği ihtimalinin fiilen mümkün olmadığı vurgulanarak –2007 yılında yapılan görüşmelerde de Ukrayna ve Gürcistan’a yönelik genişleme için bir oybirliği mevcut değildi– Rus pozisyonuyla da bir uzlaşı zemini oluşturulmuştur. Ukrayna Ordusu için ABD-Rusya taslağının öngördüğü 600 bin sayısı yerine 800 bin sayısı önerilmiştir, ki bu da Ukrayna Ordusu’nun şu an silah altında tuttuğu asker sayısına çok daha yakındır. NATO askerini Ukrayna’da konuşlanmaktan alıkoyan madde ise “kalıcı konuşlanma olmayacak” şeklinde değiştirilmiş lakin hava kuvvetlerini Polonya’da konuşlandıran madde sabit tutulmuştur. Ukrayna’nın tadilatına yönelik vurgu ise artırılmıştır. Rusya’nın yaptırımlarının aşamalı şekilde kaldırılması ve G8 dahil dünya ekonomisindeki eski yerine tamamen dönecek şekilde yeniden entegre edilmesine herhangi bir itiraz gösterilmemiştir. Amerikan-Rus teklifi sadece Amerika ve Rusya’nın temsilcilerinin olduğu bir komisyonu yetkilendirirken, Avrupa’nın karşı-teklifi ise bu komisyonda Avrupa ve Ukrayna’nın da temsilci bulundurmasını ileri sürmüştür. Sınırlar meselesinde ise Donbass bölgesinin tamamen Ruslara terki yerine mevcut cephe hattının esas kabul edilmesini öngörmüştür.

5 Aralık günü ABD’nin “Kasım 2025” diye tarih attığı Ulusal Güvenlik Strateji Belgesi’nin kamuoyuna düşmesi Avrupa-Ukrayna Bloku için liderlerin görüşeceği son bir zirve sürecini tetikleyecekti. Emsalleri kadar uzun olmayan Strateji Belgesi, esasen Ocak 2025’ten itibaren görevinin başında olan Trump Hükümeti’nin yaklaşık bir sene zarfında yansıttığı bütün ilke ve izlenimlerin bir yansımasını bünyesinde toplamaktadır. Belgenin özeti, ABD’nin II. Dünya Savaşı’ndan itibaren dünya düzeni olarak kurduğu iktisaden ve hayat tarzı olarak “liberal demokratik” ilkelere dayanan küreselci Amerikan İmparatorluğu”ndan Trump Hükümeti’nin en azından belli ölçülerde vazgeçişi olarak yorumlanabilir. Trump Hükümeti, bunun yerine dış siyasette “esnek (bir) realizm” üslubuyla Monroe Doktrini’nin Trump tarafından yeni bir yorumunu, iç ekonomik düzen olarak kâğıt üstünde hem mavi yaka işçi sınıfına hem de şirketlere göz kırpmayı deneyen bir popülizmi, bunları gerçekleştirebilmek için de küreselci yaklaşımdan daha ziyade ulus-devletlere dayanan bir yaklaşımı benimsemiştir. Belge ayrıca Trump Hükümeti’nin dış siyasetteki başarı arayışını da yansıtmaktadır. Bu minvalde Avrupa’nın iktisadi-toplumsal ve siyasi-askerî olarak yeniden toparlanması ve ayrıca Ukrayna Meselesi’nin çözümü öngörülmektedir.

İşbu Strateji Belgesi, Avrupalı liderleri harekete geçmeye zorlamıştır. Buna mukabil Avrupa başkentlerinde Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski’nin de katıldığı zirveler düzenlenmiş ve en azından bir blok hâlinde Ukrayna’nın arkasında güçlü bir şekilde durulduğu mesajı verilmeye çalışılmıştır. Zelenski, ayrıca 9 Aralık gibi bir tarihte 20-maddelik bir karşı-barış tasarısını ABD’li yetkililere sunacağını ilan etmiştir.50 Varlıkların akıbetini ve Ukrayna’ya 2026-27 döneminde nasıl yardım edileceğini belirleyecek Avrupa Zirvesi’nin yukarıda zikrettiğimiz üzere 18-19 Aralık tarihlerinde toparlanması planlanırken, bunun arifesinde Zelenski Avrupalı liderlerle 8 Aralık tarihinde Londra’da ve 15 Aralık tarihinde Berlin’de bir araya gelmiştir. Ukrayna’nın ABD dahil Batı Bloku ile ortak planı diyebileceğimiz 20-maddelik barış taslağı ise 23 Aralık’ta kamuoyuna sunulmuştur.51

Yeni Strateji Belgesi’nin açıklanmasından bir gün sonra, 6 Aralık’ta, Zelenski, planın da hazırlayıcısı olan Amerikan Özel Temsilcisi Witkoff ve Trump’ın damadı Jared Kushner ile uzun ve detaylı bir telefon görüşmesi gerçekleştirdiğini, barış planını ele aldıklarını ve görüşmenin kolay olmasa da yapıcı geçtiğini açıkladı.52 Buna mukabil 7 Aralık günü Trump, görüşmelerden ötürü hayal kırıklığına uğradığını, zira Zelenski’nin ABD’nin en son tekliflerini daha okumadığı yorumunda bulundu.53 Bunu takiben Zelenski’nin 8 Aralık günkü programı ise Londra’da İngiltere Başbakanı Keir Starmer, Fransız Devlet Başkanı Emmanuel Macron ve Almanya Şansölyesi Friedrich Merz ile bir toplantı düzenlemesi planlandı. Aynı gün içinde Zelenski, Londra’dan sonra Brüksel’e uğrayıp NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, Avrupa Zirvesi Başkanı Antonio Costa ve Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen ile bir görüşme düzenleyip günü Roma’ya geçerek tamamladı, zira 9 Aralık günü İtalyan Başbakanı Giorgia Meloni ile bir toplantı düzenleyecekti.54 Brüksel’deki görüşme basına açık gerçekleşmese de,55 ertesi gün medya tarafından bütün bu görüşme trafiği Trump’ın baskısı karşısında Avrupa’nın Zelenski’nin arkasında durduğu yönünde yorumlandı.56 Bu süreçte Zelenski, Ukrayna’nın toprak vermek konusunda olumsuz yaklaşımını da beyan etmiş oldu.

15 Aralık tarihinde Berlin’de düzenlenen toplantılarda ise Zelenski hem Avrupalı liderlerle bir kez daha hem de ABD Özel Temsilcisi Witkoff ile yüz yüze görüşme imkânı bulmuştur. Bu buluşmanın olumlu görülebilecek yanı Trump’ın da Ukraynalı ve Avrupalı meslektaşlarıyla benzer ifadeler kullanması, “zor ama yapıcı” bir süreci ilerlettiklerini ve barışa her zamankinden daha yakın olduklarını ifade etmesi oldu.57

Avrupa’daki Rus varlıklarının akıbeti ise 12 Aralık’ta gelen haberler doğrultusunda şekillendi. Avrupa Birliği, Avrupa Zirvesi’nde Rus varlıklarını “nitelikli çoğunluk oylamasıyla” Macaristan gibi olumsuz yaklaşan ülkelerin oyunu by-pass edecek şekilde “süresiz dondurma” kararı alırken Macaristan Başbakanı Viktor Orban bu karara tepki gösterdi. Bu vesileyle artık Rus varlıklarının her altı ayda bir Avrupa Zirvesi’nin gündemine gelerek aksi bir prosedürel gelişme hâlinde serbest kalması ve Rusya’nın parayı oluşacak bu fırsat penceresinden istifade kullanması ihtimalinin önüne geçilmiş oldu.58 Diğer taraftan 18-19 Aralık tarihlerinde düzenlenen Avrupa Zirvesi bu yönde karar alırken, Ukrayna’yı 2026 yılında finanse etmek için kendi cebinden 90 milyar avroluk kredi kullanma kararı aldı. Macaristan ve Slovakya bu kararı desteklemezken, Çekya ise popülist temayüllü olarak bilinen yeni başbakanı Andrej Babis ile “kredi için garanti vermedikleri müddetçe Zirve’nin sonuçlarını destekleme” kararı aldı.59

SONUÇ YERİNE

Ukrayna meselesi aslında 2026 itibarıyla hâlen daha sonuca ulaşmaya uzaktır ve tüm taraflar için çelişkilerle doludur. ABD açısından bakıldığında yeni Trump hükümeti kompetanlığını göstermek maksadıyla Ukrayna’da barış tesis edebilmek maksadıyla çeşitli dönemlerde evvela Batı Bloku’nun vekili olarak görülen Ukrayna olmak üzere bütün taraflara baskı yapmıştır lakin baskısı nihai neticeye ulaşmakta yetersiz kalmıştır. Nihayetinde Trump hükümeti gerçek manadaki ilk dış siyaset başarısını 2026 yılında odağını Latin Amerika’ya kaydırıp Venezuela Cumhurbaşkanı Nicolas Maduro’yu tutukladığı operasyonla elde etmiştir.60

Rusya açısından çelişki olarak görülecek husus, 2025 yaz taarruzu için yaratılmış büyük bir ilerleme ve hatta cepheyi yarıp bozgun yaratacağı beklentisinin gerçekleşmemesidir. Ukrayna yaz sonunda bu taarruzlardan çok yorulmuş görüntüsü verse de esas hedef olarak bahsi geçen Pokrovsk’un düşüşü ancak sonbahar-kış döneminde ilan edilebilmiştir, ki Pokrovsk’un biraz doğusunda yer alan bir diğer büyük yerleşim yeri olan Myrnohrad kuşatılmış gibi gözükse de Ukrayna kontrolünde direnmeye devam etmektedir. Ayrıca yine sonbahar-kış aylarında düştüğü ilan edilen Kupyansk şehrini Ukraynalılar, Kasım-Aralık dönemindeki karşı-taarruzları neticesinde 17 Aralık gibi geri aldığını ilan etmiştir. Rusya’nın kendi lehine oluşturduğu tezat ise uzun vadede yaptırımlara rağmen bugünlere gelebilmesidir, ki Ukrayna için sonbahar döneminde iddia edilen ekonomik darboğaz tartışmalarının bir benzerinin hedefine kendisi de kış aylarında oturmuştur.

Ukrayna ve Batı açısından –ve hatta bir ölçüde Rusya için– ironi teşkil eden başka bir husus da ateşkes ve barış sürecinde tarafları bir şekilde temel bazı hususlar üzerinde anlaşmayı ve karşılıklı tavizler verdirmeyi her şeye rağmen Trump hükümeti başarmıştır. İstendiği hızda ve verimlilikle çalışmasa bile Amerikan ekibinin –yine kendi zorlamasıyla ulaştığı– ateşkes döneminde taraflar arasında mekik dokuma stratejisi Barış Taslağı açısından belli başlı ilerlemeler sağlamıştır. Ukrayna ve Rusya, bugün itibarıyla sahadaki fiili durumu kabul etmeye yönelik tavizler vermiş; sınırlara ve askerî kısıtlamalara yönelik uç isteklerini sahadaki koşullara yaklaştırmaya başlamıştır. Nihayetinde 23 Aralık’ta Ukrayna ve ABD’nin kabul ettiği 20-maddelik belge, evvela Ruslar ile 28-madde olarak hazırlanmış ve sonrasında Avrupalıların önerileriyle bazı kısımları revize edilmişti. 2025’in ilk aylarında sık kullanılan deyişle, Trump “topu” sırayla her iki tarafa da “paslamak” suretiyle savaşın dördüncü yılında ateşkes yolunda daha fazla yol kat etmiştir. Her ne olursa olsun 2025 yılında her iki muharip taraf da kendisine atfedilen çöküş ihtimalini –ki bu Ukrayna için hem askerî hem de iktisadî alanda ileri sürülmüşken, Rusya açısından ölçek ve ekonomi çok daha ağır basmıştı– savuşturmayı başarmıştır. Diğer taraftan iki tarafın da çektiği savaş yorgunluğu artık çok daha aşikâr hâle gelmiştir ve bu durum Trump’ın ilerletmeye çalıştığı barış sürecinin itici gücüdür.

1 Pavel Polityuk, “Russia holds annexation votes; Ukraine says residents coerced,” Reuters, 23 Eylül 2022. https://www.reuters.com/world/europe/ukraine-marches-farther-into-liberated-lands-separatist-calls-urgent-referendum-2022-09-19/

2 Kş. Ignacio Fuente Cobo, “The War in Ukraine in 2025. What the Battlefields Are Teaching Us,” IEEE Analysis Document 64/2025, s. 7. https://www.defensa.gob.es/documents/2073105/2907072/la_guerra_en_ucrania_en_2025_dieeea64_eng.pdf/51a6aa1c-079c-de33-5e6f-5d68cdd28955?t=1760514866535; Aleksey Volodin, “Podschitana ploshchad DNR, ostayushchayasya pod kontrolem protivnika,” Voennoe Obozrenie, 9 Aralık 2025, https://topwar.ru/274851-podschitana-ploschad-dnr-ostajuschajasja-pod-kontrolem-protivnika.html.

3 Cobo, “The War in Ukraine,” ss. 31-6; Jack Watling, “Ukraine Prepares for a Russian Summer Offensive,” RUSI, 20 Mayıs 2025, https://www.rusi.org/explore-our-research/publications/commentary/ukraine-prepares-russian-summer-offensive; Darragh McGovern, “Drones Drive Battlefield Motorcycle Tactical Shift,” RUSI, 21 Ağustos 2025, https://www.rusi.org/explore-our-research/publications/commentary/drones-drive-battlefield-motorcycle-tactical-shift

4 Asami Terajima, “Russian troops outnumber Ukraine 8-1 in Pokrovsk sector, Zelensky says,” The Kyiv Independent, 28 Ekim 2025. https://kyivindependent.com/russian-troops-outnumber-ukraine-8-1-in-pokrovsk-sector-zelensky-says/

5 RIA Novosti, “Spetsoperatsiya, 21 Noyabrya: VS Rossii osvobodili Kupyansk,” 21 Kasım 2025, https://ria.ru/20251121/spetsoperatsiya-2056693927.html

6 Billy Stockwell, Darya Tarasova ve Victoria Butenko, “Russia claims to have captured key city of Pokrovsk, as Ukraine dismisses Moscow’s ‘loud statements’ ahead of Witkoff talks,” CNN World, 1 Aralık 2025 (son güncellenme: 2 Aralık 2025). https://edition.cnn.com/2025/12/01/europe/russia-ukraine-pokrovsk-capture-claim-latam-intl

7 Sasha Vakulina, “Zelenskyy debunks Russia's claim it occupied Kupyansk with in-person visit,” Euronews, 12 Aralık 2025. https://www.euronews.com/2025/12/12/zelenskyy-debunks-russias-claim-it-occupied-kupyansk-with-in-person-visit

8 ISW, “Russian Offensive Campaign Assessment, January 19, 2026,” 19 Ocak 2026. https://understandingwar.org/research/russia-ukraine/russian-offensive-campaign-assessment-january-19-2026/

9 Kürşad Güç, Soğuk Savaş sonrası Rus Dış Politikasında Ontolojik Güvenlik, Ankara: Panama Yayıncılık, 2022, s. 303.

10 Reuters, “Ukraine warns Belarus against provocations during 'Zapad' military drills,” 22 Ağustos 2025. https://www.reuters.com/world/europe/ukraine-warns-belarus-against-provocations-during-zapad-military-drills-2025-08-22/

11 Türkiye Today, “NATO observers, including Türkiye, monitor Russia-Belarus Zapad-2025 military exercise,” 15 Eylül 2025. https://www.turkiyetoday.com/world/nato-observers-including-turkiye-monitor-russia-belarus-zapad-2025-military-exercise-3206943?s=1

12 Andrew S. Bowen ve Anya L. Fink, “Zapad-2025: Russian and Belarusian Strategic Military Exercise,” CRS Insight IN12602, 2 Eylül 2025, https://www.congress.gov/crs-product/IN12602; Yauheni Preiherman, “Belarus Downsizes Zapad-2025 to Reduce Escalation Risks,” Jamestown, 6 Kasım 2025, https://jamestown.org/belarus-downsizes-zapad-2025-to-reduce-escalation-risks/

13 Deutsche Welle Türkçe, “Rusya-Belarus Zapad 2025 tatbikatı: NATO teyakkuzda,” 12 Eylül 2025, https://www.dw.com/tr/rusya-belarus-zapad-2025-tatbikatı-nato-teyakkuzda/a-73976740

14 Kremlin, “Sovmestnoe strategicheskoe uchenie «Zapad-2025»,” 16 Eylül 2025, http://kremlin.ru/events/president/news/78004

15 Türkiye Today, “Zapad-2025 Military Exercise.”

16 Deutsche Welle Türkçe, “Rusya-Belarus Zapad 2025 tatbikatı;” The Baltic Sentinel, “Poland and Lithuania to Hold Military Exercises in Response to Russian-Belarusian Zapad 2025 Drills,” 28 Mayıs 2025, https://balticsentinel.eu/8257672/poland-and-lithuania-to-hold-military-exercises-in-response-to-russian-belarusian-zapad-2025-drills; Aylin Matte ve Andras Racz, “Zapad-2025 and Russia’s War Planning,” DGAP Memo No. 44, 3 Eylül 2025, https://dgap.org/en/research/publications/zapad-2025-and-russias-war-planning.

17 RBK, “Chem udivili ucheniya Rossii i Belorussii «Zapad-2025» Na nikh pribyli voennye nablyudateli iz trekh stran NATO,” 16 Eylül 2025, https://www.rbc.ru/politics/16/09/2025/68c83ad49a79470abade60dc.

18 Matte ve Racz, “Zapad-2025 and Russia’s War Planning.”

19 Elsa Conesa ve Jean-Pierre Stroobants, “Germany and Belgium latest to report suspicious drone flyovers,” Le Monde International, 3 Ekim 2025, https://www.lemonde.fr/en/international/article/2025/10/03/germany-and-belgium-also-report-suspicious-drone-flyovers_6746054_4.html; Elsa Conesa, Anne-Françoise Hivert, Philippe Jacque, Philippe Ricard ve Jean-Pierre Stroobants, “Europe faces new challenge as Russian drones breach its airspace,” Le Monde International, 8 Ekim 2025, https://www.lemonde.fr/en/international/article/2025/10/08/europe-faces-new-challenge-as-russian-drones-breach-its-airspace_6746206_4.html.

20 Avrupa Birliği’nin organlarının isimlerinin çevrilmesinde T.C. Dışişleri Bakanlığı Avrupa Birliği Başkanlığı’nın sitesinden faydalanılmıştır: https://www.ab.gov.tr/avrupa-birliginin-kurumlari_45641.html

21 Antoine Garapon, Thomas Piketty, Sylvie Rollet ve Dominique Schnapper, “Guerre en Ukraine : La confiscation des avoirs publics russes constituerait une avance sur les réparations,” Le Monde, 16 Nisan 2024, https://www.lemonde.fr/idees/article/2024/04/16/guerre-en-ukraine-la-confiscation-des-avoirs-publics-russes-constituerait-une-avance-sur-les-reparations_6228186_3232.html.

22 Le Monde International, “Russian assets: Negotiating leverage EU would be wrong to ignore.” 13 Mart 2025. https://www.lemonde.fr/en/opinion/article/2025/03/13/russian-assets-negotiating-leverage-eu-would-be-wrong-to-ignore_6739104_23.html.

23 Eric Albert, Denis Cosnard ve Virginie Malingre, “European countries face growing pressure to seize frozen Russian assets,” Le Monde International, 11 Mart 2025, https://www.lemonde.fr/en/politics/article/2025/03/11/european-countries-face-growing-pressure-to-seize-frozen-russian-assets_6739046_5.html.

24 Albert, Cosnard ve Malingre, “European countries face.”

25 Nicholas Watson, “The Future of Russia’s Frozen Assets: Paths To Reparations,” Balkan Insight, 23 Haziran 2025, https://balkaninsight.com/2025/06/23/the-future-of-russias-frozen-assets-paths-to-reparations/

26 CNN World, “EU indefinitely freezes Russian assets so Hungary and Slovakia can’t veto their use for Ukraine,” 12 Aralık 2025, https://edition.cnn.com/2025/12/12/europe/eu-freezes-russian-assets-hungary-and-slovakia-veto-latam-intl.

27 Watson, “The Future of Russia’s Frozen Assets.” Elena Fabrichnaya, “Russian central bank's $235 billion case against Euroclear is adjourned until spring,” Reuters, 16 Ocak 2026. https://www.reuters.com/business/finance/moscow-court-starts-hearing-russian-central-banks-235-bln-case-against-euroclear-2026-01-16/

28 Jorge Liboreiro ve Mared Gwyin Jones, “Belgian resistance holds up €140 billion loan for Ukraine at EU summit,” Euronews, 24 Ekim 2025, https://www.euronews.com/my-europe/2025/10/24/belgian-resistance-holds-up-140-billion-loan-for-ukraine-at-eu-summit

29 Gregorio Sorgi ve Bjarke Smith-Meyer, “IMF support for Ukraine hinges on Russian assets loan, EU warns,” Politico, 3 Kasım 2025, https://www.politico.eu/article/imf-ukraine-russia-loan-eu-financial-support-war-economy/

30 Jorge Liboreiro, “Nordic leaders rule out joint debt, insist on Russian frozen assets to support Ukraine,” Euronews, 28 Ekim 2025, https://www.euronews.com/my-europe/2025/10/28/nordic-leaders-rule-out-joint-debt-insist-on-russian-frozen-assets-to-support-ukraine

31 TASS, “Yevrokomissar Dombrovskis: finansirovanie Ukrainy iz budzheta ES nevozmozhno,” 13 Kasım 2025, https://tass.ru/ekonomika/25619005

32 Gregorio Sorgi ve Jacopo Barigazzi, “EU split over whether to let Ukraine use €140B loan to buy US weapons,” Politico, 22 Ekim 2025, https://www.politico.eu/article/eu-weapons-ukraine-war-defense-budget-allies-deal-loan/

33 Genel bir çerçeve için: Jorge Liboreiro ve Shona Murray, “Political pressure mounts on Belgium to back reparations loan for Ukraine,” Euronews, 13 Kasım 2025, https://www.euronews.com/my-europe/2025/11/13/political-pressure-mounts-on-belgium-to-back-reparations-loan-for-ukraine; Jorge Liboreiro, “Von der Leyen lays out alternatives to reparations loan for Ukraine as time runs out,” Euronews, 13 Kasım 2025, https://www.euronews.com/my-europe/2025/11/13/von-der-leyen-lays-out-alternatives-to-reparations-loan-for-ukraine-as-time-runs-out.

34 TASS, “Spryatat’sa za spinami ne poluchitsa. Kak Bel’giya otvetit za vorovstvo aktivov RF,” 14 Ekim 2025, https://tass.ru/politika/25337439

35 VRT Nws, “Belgian military intelligence service websites attacked by Russian hackers,” 7 Kasım 2025. https://www.vrt.be/vrtnws/en/2025/11/07/belgian-military-intelligence-service-websites-attacked-by-russi/

36 TASS, “Glava MO Bel’gii zayavil, chto ne ugrozhal streret’ Moskvu s karty,” 3 Kasım 2025, https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/25528051

37 TASS, “Bild: poyezdku politika iz FRG v Brussel’ narushili BPLA,” 6 Kasım 2025, https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/25557615

38 TASS, “Britaniya zayavila o pomoshchi Bel’gii v bor’be s bespilotnikami ,” 9 Kasım 2025, https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/25574471

39 TASS, “Bild: poyezdku politika.”

40 Melike Pala, “90% of drone flights in Belgium last year were unauthorized: Report,” Anadolu Ajansı English, 30 Eylül 2025 (son düzenleme: 1 Ekim 2025), https://www.aa.com.tr/en/europe/90-of-drone-flights-in-belgium-last-year-were-unauthorized-report/3703144#:~:text=Air%20traffic%20authority%20Skeyes%20said,Belgian%20daily%20L'Echo%20reported.; TASS, “Belga: V Bel’gii nad AES Dul zametili tri bespilotnika,” 10 Kasım 2025, https://tass.ru/obschestvo/25576153

41 Xiaodon Liang, “NATO Downs Russian Drones over Poland,” Arms Control Association, October 2025, https://www.armscontrol.org/act/2025-10/news/nato-downs-russian-drones-over-poland

42 ISW, “Russian Offensive Campaign Assessment, December 20, 2025,” 20 Aralık 2025, https://understandingwar.org/research/russia-ukraine/russian-offensive-campaign-assessment-december-20-2025/ . Türkiye ve İHA meselesi için de ISW’nin analizi genel bir yorum sunmaktadır, bunun haricinde şu kaynaklara bakılabilir: Kocaeli’ndeki İHA’nın Rus menşeli Orlon olduğuna dair İçişleri Bakanlığı’nın açıklaması için T.C. İçişleri Bakanlığı, “Basın Açıklaması (2025-415),” 19 Aralık 2025, https://www.icisleri.gov.tr/basin-aciklamasi19; Rus menşeli Merlin İHA’ları hakkındaki iddialar için bkz. Yalçın Taşbaşı, “Balıkesir'de düşen İHA hangi ülkeye ait! Uzman isim işaret etti,” Haber7, 20 Aralık 2025, https://www.haber7.com/guncel/haber/3589596-balikesirde-dusen-iha-hangi-ulkeye-ait-uzman-isim-isaret-etti; Millî Savunma Bakanlığı’nın açıklaması için T.C. Milli Savunma Bakanlığı, “Vurularak Düşürülen İHA Hakkında Açıklama,” 18 Aralık 2025, https://www.msb.gov.tr/SlaytHaber/2f76a7313af542078715c50c26893ccf

43 Jake Epstein, “NATO's building a 'Walmart' for bargain drone-killers cheaper than jets and missiles to counter Russia, top commander says,” Business Insider, 3 Ekim 2025, https://www.businessinsider.com/nato-needs-cheaper-answer-russian-drones-eyeing-interceptors-commander-says-2025-10

44 Thomas d’Istria, “Ukraine corruption scandal rocks Zelensky,” Le Monde International, 13 Kasım 2025, https://www.lemonde.fr/en/international/article/2025/11/13/ukraine-corruption-scandal-rocks-zelensky_6747424_4.html

45 Kateryna Denisova vd. ,” Zelensky's chief of staff Yermak resigns amid Ukraine's biggest corruption scandal,” The Kyiv Independent, 28 Kasım 2025, https://kyivindependent.com/zelenskys-chief-of-staff-yermak/

46 Camila Perez ve Boris Balabanov, “IMF and Ukrainian authorities reach Staff-Level Agreement on a new US$8.1 billion 48-month Extended Fund Facility (EFF) Arrangement,” IMF Basın Açıklaması Nu. 25/399, 26 Kasım 2025, https://www.imf.org/en/news/articles/2025/11/26/pr-25399-ukraine-agreement-on-new-us-8-point-1-bil-48mo-eff-arrangement

47 Matthew Chance ve Nick Paton Walsh, “The 28-point peace proposal for Ukraine, annotated,” CNN World, 21 Kasım 2025, https://edition.cnn.com/2025/11/21/europe/peace-proposal-russia-ukraine-annotated-intl-vis

48 Benjamin Quénelle ve Philippe Ricard, “War in Ukraine: Russians and Americans negotiate again behind Europe's back,” Le Monde International, 20 Kasım 2025, https://www.lemonde.fr/en/international/article/2025/11/20/war-in-ukraine-russians-and-americans-negotiate-again-behind-europe-s-back_6747650_4.html

49 Mark F. Cancian ve Maria Snegovaya, “The Unfinished Plan for Peace in Ukraine: Provision by Provision,” CSIS, 24 Kasım 2025, https://www.csis.org/analysis/unfinished-plan-peace-ukraine-provision-provision

50 Olena Harmash ve Elizabeth Piper, “Ukraine to share revised peace plan with US on Tuesday, Zelenskiy says,” Reuters, 9 Aralık 2025, https://www.reuters.com/world/europe/zelenskiy-european-leaders-convene-london-amid-us-peace-push-2025-12-08/

51 Kateryna Denisova ve Oleksiy Sorokin, “Zelensky reveals full 20-point peace plan draft backed by Ukraine, US,” The Kyiv Independent, 24 Aralık 2025, https://kyivindependent.com/zelensky-reveals-20-point-peace-plan-draft-backed-by-ukraine-us/

52 Reuters, “Zelenskiy says Ukraine's peace talks with US constructive but not easy,” 8 Aralık 2025, https://www.reuters.com/world/europe/zelenskiy-says-ukraines-peace-talks-with-us-constructive-not-easy-2025-12-07/; Reuters, “Zelenskiy says he had "substantive" phone call with U.S. special envoy Witkoff,” 7 Aralık 2025, https://www.reuters.com/world/europe/zelenskiy-says-he-had-substantive-phone-call-with-us-special-envoy-witkoff-2025-12-06/

53 Susie Plann (vd.), “Trump says Zelenskyy 'hasn't read' a U.S.-authored proposal to end Russia-Ukraine war,” PBS, 8 Aralık 2025, https://www.pbs.org/newshour/world/trump-says-zelenskyy-hasnt-read-a-u-s-authored-proposal-to-end-russia-ukraine-war

54 İtalyan Hükümeti Bakanlar Kurulu Başkanlığı, President Meloni meets with President Zelensky at Palazzo Chigi,” 9 Aralık 2025, https://www.governo.it/en/articolo/president-meloni-meets-president-zelensky-palazzo-chigi/30525

55 NATO, “NATO Secretary General hosts discussions with the President of Ukraine, the President of the European Council and the President of the European Commission,” 8 Aralık 2025, https://www.nato.int/en/news-and-events/events/media-advisories/2025/12/08/nato-secretary-general-hosts-discussions-with-the-president-of-ukraine-the-president-of-the-european-council-and-the-president-of-the-european

56 Le Monde International, “European allies back Zelensky after Trump criticism” 8 Aralık 2025, https://www.lemonde.fr/en/international/article/2025/12/08/european-allies-back-zelensky-after-trump-criticism_6748282_4.html

57 Jakub Krupa, Frances Mao ve Fran Singh, “,European leaders propose ‘multinational force’ and hail ‘significant progress’ on Ukraine talks – as it happened” The Guardian, 15 Aralık 2025, https://www.theguardian.com/world/live/2025/dec/15/ukraine-us-russia-berlin-nato-eu-russian-funds-steve-witkoff-volodymyr-zelenskyy-vladimir-putin-europe-live-news

58Jan Strupczewski, “EU agrees to indefinitely freeze Russian assets, removing obstacle to Ukraine loan,” Reuters, 12 Aralık 2025, https://www.reuters.com/business/finance/eu-set-indefinitely-freeze-russian-assets-removing-obstacle-ukraine-loan-2025-12-12/

59 Paul Kirby ve Chris Graham, “EU agrees €90bn loan for Ukraine but without using Russian assets,” BBC, 19 Aralık 2025, https://www.bbc.com/news/articles/c3e025vyppeo

60 Suriye İç Savaşı’nın Biden Hükümeti’nin son günlerinde bittiğini ve Trump Koridoru’nun aslında Zengezur Koridoru olarak bambaşka bir dönemin eseri olduğunu hatırlayalım.

 

---------------------------------------------------------------------------------------

Bu yayının tüm hakları Avrasya Bir Vakfı’na aittir.

Avrasya Bir Vakfı’nın izni olmaksızın yayının tümünün veya bir kısmının elektronik veya mekanik (fotokopi, kayıt ve bilgi depolama vd.) yollarla basımı, yayımı, çoğaltılması veya dağıtımı yapılamaz. Kaynak göstermek suretiyle alıntı yapılabilir.

 

Bu analizdeki fikirler tamamen yazarına aittir.

---